Qaval daşı və Roma kitabəsi

Daşın səsi və imperiyanın izi

Qobustanı bənzərsiz edən iki nişanə.

Qaval daşı — oxuyan daş

Qaval daşı — bir neçə dayaq üzərində uzanan, təxminən iki metr uzunluğunda böyük yastı daşdır. Kiçik daşlarla vurduqda qavalı xatırladan boğuq cingiltili səs çıxarır.

Belə hesab olunur ki, rezonans süxurdakı mikroskopik boşluqlar və daşın yerdən yuxarı qaldırılması səbəbindən yaranır. Müxtəlif hissələr fərqli səslənir. Çox güman ki, onun üzərində ritual melodiyalar və «yallı» rəqsi üçün ritm vurulurmuş.

Bu, Qobustanın məlum dörd «səslənən» daşından biridir.

Ən şərqdəki Roma kitabəsi

Böyükdaşın ətəyində qayada imperator Domitian dövrünə — I əsrin sonuna aid XII Fulminata («İldırımvuran») Roma legionunun latın kitabəsi həkk olunub. Bu, dünyada məlum olan ən şərqdəki Roma kitabəsidir.

Onu 1948-ci ildə İshaq Cəfərzadə aşkar edib. Kitabə Roma qoşunlarının Xəzərin sahillərinə qədər gəlib çıxdığını sübut edir.

IMP DOMITIANO CAESARE AVG GERMANICO · LVCIVS IVLIVS MAXIMVS · LEG XII FVL

Kitabənin oxunuşu bərpa olunmuşdur; müxtəlif mənbələrdə transkripsiya bir qədər fərqlənir (xüsusən «centurio» sözünün mövcudluğu).